Cách mạng 4.0 cơ hội xoay vần vận mệnh của quốc gia

Chúng ta đã miệt mài phấn đấu cho mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà khó đạt được. Nhưng với thời cơ của cách mạng công nghiệp 4.0, nếu tận dụng tốt, có khát vọng thì chúng ta thậm chí có thể phát triển nhảy vọt trở thành quốc gia công nghệ.

Tiến sĩ Mai Liêm Trực, nguyên Thứ trưởng thường trực Bộ Thông tin và truyền thông là người giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy bùng nổ Internet ở Việt Nam.

Nhân chuỗi sự kiện thuộc tuần lễ Kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt Nam 2018 do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức cùng hàng loạt sự kiện gần đây như Vingroup tuyên bố chuyển dịch sang Tập đoàn Công nghệ – Công nghiệp – Dịch vụ đẳng cấp quốc tế, Tiến sĩ Mai Liêm Trực có cuộc trao đổi về cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam.

Cơ hội xoay vần vận mệnh của quốc gia

– Ông từng nói trong công nghiệp 4.0, điều đáng lo không phải là mất việc làm mà là mất cơ hội. Ông có thể giải thích rõ hơn về điều này?

– 4.0 là xu thế, là cơ hội để đưa dân tộc đến phồn vinh, cường thịnh. Với cách mạng công nghiệp 1.0, chúng ta đã bỏ lỡ, đi sau hàng trăm năm. Cách mạng 2.0 ta cũng đi sau gần 100 năm. Đến cách mạng 3.0 ta tụt hậu 30 – 40 năm, trừ một số lĩnh vực như viễn thông, ngân hàng, hàng không.

Lần này, cách mạng công nghiệp 4.0 đã đến rồi. Cuộc cách mạng này là của sáng tạo, trí tuệ, kết nối. Trong khi đó trí tuệ, khát vọng của nước ta được bạn bè quốc tế đánh giá là không hề thua kém các nước tiên tiến khác. Thậm chí, có nhà nghiên cứu đã nói đây là vận hội, là cơ hội ngàn năm có một, cơ hội cuối cùng để Việt Nam theo kịp, đi cùng và vượt lên các quốc gia khác.

Tất nhiên, cuộc cách mạng này có cả thời cơ và thách thức, trong đó có thách thức về việc làm. Nhưng kinh nghiệm cho thấy những việc làm mới sẽ được tạo ra để thay thế công việc cũ, như những cửa hàng điện thoại di dộng hiện nay đã thay thế những cửa hiệu đồng hồ, máy ảnh, máy tính xách tay trước đây.

Tiến sĩ Mai Liêm Trực, nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin và truyền thông.

Chúng ta sẽ đạt được những gì nếu nắm được cơ hội này?

– Vận hội này rất lớn, xu hướng này là không thể dừng lại, không thể thay đổi. Nên việc lớn duy nhất, cần thiết nhất bây giờ là nắm bắt cơ hội để xoay vần vận mệnh của quốc gia, dân tộc.

Dân số Việt Nam đứng thứ 13 thế giới, theo xếp hạng năm 2018, nền kinh tế đứng thứ 49 thế giới. Dân số đang già đi trước khi giàu, bẫy thu nhập trung bình đang hiện hữu và lớn dần lên. Nếu nắm bắt được cơ hội này thì chỉ đến 2035, nền kinh tế nước ta có thể đứng thứ 25-30 thế giới, một bước tiến lớn của dân tộc. Có dự báo đến năm 2050, nền kinh tế sẽ đứng thứ 20 thế giới.

Nhưng khát vọng của chúng ta là nền kinh tế đứng thứ 10 – 13 thế giới. Dĩ nhiên, ngược lại, nếu không nắm bắt được vận hội này thì chúng ta sẽ tụt hậu xa hơn nữa vì nhiều nước sẽ có bước nhảy vọt trong cuộc cách mạng này.

Đánh thức tài nguyên chất xám

– Để giành thắng lợi trong cuộc cách mạng này, ông trông đợi nhiều vào vai trò của Chính phủ hay doanh nghiệp?

– Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã tuyên bố rất rõ là Chính phủ sẽ đi đầu. Những động thái gần đây của Chính phủ như tổ chức kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt với 100 người trẻ là nhân tài khoa học công nghệ Việt trên thế giới về nước tham gia… là những kết quả ban đầu rất đáng khích lệ.

Tuy nhiên, đội quân chủ lực mang tính quyết định thắng lợi trong cuộc cách mạng này chính là các doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhỏ cũng có nhiều cơ hội vươn lên, khẳng định mình. Bởi trong cuộc cách mạng này sáng tạo quan trọng hơn kinh nghiệm, tốc độ quan trọng hơn quy mô. Như vậy, dù muốn hay không thì doanh nghiệp Nhà nước sẽ mất dần ưu ái, lợi thế. Thay vào đó, khối doanh nghiệp tư nhân với sức sống mạnh mẽ và sự năng động sẽ có nhiều cơ hội để bứt phá.

– Vai trò của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân sẽ như thế nào trong vận hội này?

– Thực tế là thời gian qua, ngoại trừ Viettel, chừng nào đó là VNPT thì sức mạnh công nghệ thể hiện rõ trong các doanh nghiệp tư nhân như FPT, CMC, VinaGame… Các doanh nghiệp tư nhân này đang có hàng trăm đơn hàng về trí tuệ nhân tạo. Họ tích cực tham gia Chính phủ điện tử.

FPT như ngọn cờ đầu về công nghệ, sáng tạo, tuy có thời gian trầm lắng nhưng gần đây đang có những bước chuyển tích cực và tinh thần chủ động với cách mạng công nghiệp 4.0.

Đặc biệt, tôi được biết Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đã chọn công nghệ là ưu tiên số một và đang có những chuyển biến rất mạnh mẽ với mục tiêu chuyển Vingroup từ tập đoàn thương mại, dịch vụ thành tập đoàn công nghệ trong tương lai không xa. Đây là một tín hiệu rất đáng mừng. Họ có tiềm lực, có khát vọng, có khả năng thu hút, sử dụng chất xám, trí tuệ Việt ở quy mô lớn thì rất có ý nghĩa với các doanh nghiệp khác và với đất nước.

Chất xám, trí tuệ, sức sáng tạo Việt mới là nguồn tài nguyên vô giá, vô tận để những doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn như Vingroup, FPT, CMC… đánh thức, biến thành của cải vật chất, làm cường thịnh quốc gia.

– Ông có đề xuất gì để khuyến khích doanh nghiệp lớn, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ đầu tư, đột phá vào công nghệ, thưa ông?

– Điều mà doanh nghiệp tư nhân trong nước cần là pháp lý thông thoáng, môi trường bình đẳng, đặc biệt là phá bỏ ngay mọi rào cản từ chính sách và cách hành xử nhũng nhiễu đang cản trở, làm nản lòng doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Nhìn những tài năng công nghệ trẻ người Việt thành công trên thế giới đã ai tự hỏi tại sao họ còn khó thành danh ngay trên quê hương mình? Hay, tôi biết rất nhiều người, nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam nhưng ‘sống khỏe’ khi làm ăn qua mạng, làm công nghệ cho các công ty, tập đoàn ở nước ngoài.

Làm thuê cho nước ngoài cũng tốt, nhưng sẽ tốt hơn là làm cho chính doanh nghiệp Việt Nam, làm ra sản phẩm công nghệ made in Việt Nam, made by Việt Nam.

Chúng ta đã miệt mài phấn đấu cho mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà khó đạt được. Nhưng với thời cơ của cách mạng công nghiệp 4.0, nếu tận dụng tốt, có khát vọng thì chúng ta thậm chí có thể phát triển nhảy vọt trở thành quốc gia công nghệ.

Nguyên Thanh